ओव्हरलोडिंग, अवैध प्रवासी वाहतूक आणि दंडात्मक कारवाई: त्रास देण्यासाठी नव्हे, तर जीव वाचवण्यासाठी!

नवरात्री विशेष लेखमाला – दिवस ८

ओव्हरलोडिंग, अवैध प्रवासी वाहतूक आणि दंडात्मक कारवाई: त्रास देण्यासाठी नव्हे, तर जीव वाचवण्यासाठी!

​नवरात्रीच्या आठव्या माळेच्या (दुर्गाष्टमीच्या) सर्व नागरिकांना मनःपूर्वक शुभेच्छा! नवरात्रीचा आठवा दिवस देवी 'महागौरी'ला समर्पित असतो. देवीचे हे रूप अत्यंत शांत असून, ते जीवनातील 'समतोल' राखण्याचे प्रतीक आहे. परंतु तीच देवी जेव्हा वाईट प्रवृत्तींचा नाश करण्यासाठी हातात शस्त्र उगारते, तेव्हा तिचा उद्देश कोणाला त्रास देणे नसून, जगाचे रक्षण करणे हाच असतो. अगदी याच भावनेशी जोडलेला आजचा आपला विषय आहे - 'ओव्हरलोडिंग, अवैध प्रवासी वाहतूक आणि दंडात्मक कारवाई (Enforcement)'.

​प्रत्येक वाहनाच्या प्रकार, बांधणी, टायर्स, यानुसार माल किंवा प्रवासी वाहून नेण्याची एक निश्चित क्षमता (GVW - Gross Vehicle Weight किंवा Seating Capacity) ठरवलेली असते. परंतु, केवळ थोड्या जास्त नफ्यासाठी अनेकदा वाहनांमध्ये क्षमतेपेक्षा खूप जास्त माल किंवा प्रवासी भरले जातात. ओव्हरलोडिंगमुळे वाहनाचे संतुलन पूर्णपणे बिघडते. अतिरिक्त वजनामुळे टायर्सवर दाब पडून ते धावत्या गाडीत फुटण्याची (Tyre Burst) शक्यता सर्वाधिक असते. सोबतच रस्ते खराब होण्याची शक्यता तसेच, क्षमतेपेक्षा जास्त भार असल्याने वाहनाचे ब्रेक्स प्रभावीपणे काम करत नाहीत, ज्यामुळे अत्यंत भीषण अपघात होतात.

​यासोबतच दुसरा प्रकार म्हणजे 'अवैध प्रवासी वाहतूक'. सणासुदीच्या काळात, प्रवाशांची मागणी जास्त असते अशा वेळी भाडेवाढ करून सुद्धा अधिक पैसे मिळवण्याच्या लालसेपोटी बसेसमध्ये क्षमतेपेक्षा जास्त प्रवाशांची वाहतूक केली जाते. तसेच ग्रामीण भागात मजुरांना मालवाहू वाहनातून (उदा. ट्रक, ट्रॅक्टर, पिक-अप किंवा मालवाहू रिक्षा) अक्षरशः जनावरांसारखे कोंबून नेले जाते. अशा वाहनाचा अपघात झाल्यास एकाच वेळी अनेक निष्पाप जीव जातात. अशा वाहनातून प्रवास करताना अपघात झाल्यास विमा कंपनीकडून मृत्यूची किंवा उपचारांची कोणतीही नुकसानभरपाई मिळत नाही, ज्यामुळे पीडित कुटुंबांची अक्षरशः रस्त्यावर येण्याची वेळ येते.

​मोटार वाहन विभागाचा अधिकारी म्हणून तपासणी दरम्यान जेव्हा आम्ही अशी ओव्हरलोड वाहने किंवा अवैध प्रवासी वाहतूक करणारी वाहने पकडतो, तेव्हा अनेक वाहनचालक संतापतात आणि आमच्याशी हुज्जत घालतात, तर काही राजकिय बळाचा वापर करून दबाव निर्माण करतात. तसेच यादरम्यान जेव्हा त्यांच्यावर दंडात्मक कारवाई केली जाते, तेव्हा "शासन आणि RTO फक्त महसूल गोळा करण्यासाठी आणि जनतेला नाहक त्रास देण्यासाठीच दंड आकारते," असा एक मोठा गैरसमज समाजात पाहायला मिळतो.

​परंतु, प्रत्यक्ष अपघातस्थळी गंभीर दुखापत झालेल्या प्रवाशांकडे किंवा व्यक्तींकडे पाहणाऱ्या नजरेतून या कारवाईकडे बघा. आमचा उद्देश शासनाची तिजोरी भरणे नसून, 'आपल्या चुकांमुळे होणाऱ्या अपघातांना आळा घालणे आणि निष्पाप जीव वाचवणे' हाच असतो. जेव्हा एखादा चालक नियम मोडतो, तेव्हा तो दंड म्हणजे त्या व्यक्तीला भविष्यात होऊ शकणाऱ्या जीवघेण्या अपघाताची जाणीव करून देणारी एक 'सक्त ताकीद' असते. 

अपघातात प्राण गमावल्याचे दुःख किंवा रुग्णालयाचे लाखो रुपयांचे बिल पाहता, नियम मोडल्याबद्दल होणारा ५०० किंवा हजार रुपयांचा दंड हा खऱ्या अर्थाने तुमचा जीव वाचवणारा एक 'कटू पण आवश्यक उपाय' आहे. अशा गंभीर चुकांसाठी आता ड्रायव्हिंग लायसन्स (License) निलंबित करण्याची कठोर तरतूदही कायद्यात आहे.

​आज दुर्गाष्टमीच्या पवित्र दिवशी आपण सर्व मिळून संकल्प करूया की, आपण जास्त पैशांच्या मोहापायी वाहनाची क्षमता कधीही ओलांडणार नाही, अवैध प्रवासी वाहतूक करणार नाही आणि दंडात्मक कारवाईच्या भीतीने नव्हे, तर स्वतःच्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या सुरक्षेसाठी वाहतूक नियमांचे प्रामाणिकपणे पालन करू. नियम पाळणे हीच खऱ्या अर्थाने माणुसकीची आणि देवीची आराधना आहे!