वाहन नोंदणी (Vehicle Registration): तुमच्या वाहनाची अधिकृत ओळख

नवरात्री विशेष लेखमाला – दिवस २

वाहन नोंदणी (Vehicle Registration): तुमच्या वाहनाची अधिकृत ओळख

नवरात्रीच्या दुसऱ्या माळेच्या निमित्ताने सर्व नागरिकांना मनःपूर्वक शुभेच्छा! आज नवरात्रीच्या दुसऱ्या दिवशी आपण परिवहन विभागाच्या (RTO) आणखी एका अत्यंत महत्त्वाच्या विषयाबद्दल जाणून घेणार आहोत, तो म्हणजे 'वाहन नोंदणी' (Vehicle Registration).

जसे प्रत्येक नागरिकाच्या ओळखीसाठी अधिकृत ओळखपत्र किंवा जन्म प्रमाणपत्र असते, अगदी तसेच तुमच्या वाहनाची अधिकृत ओळख म्हणजे त्याचे 'नोंदणी प्रमाणपत्र' (RC - Registration Certificate). नवीन वाहन खरेदी केल्यानंतर त्याची नोंदणी करणे, हे मोटार वाहन कायद्यानुसार अत्यंत बंधनकारक आहे. या नोंदणी प्रक्रियेत मोटार वाहन कायद्यानुसार तुमच्या वाहनाची प्रत्यक्ष तपासणी करून वाहनाला एक कायमस्वरूपी आणि विशिष्ट असा नोंदणी क्रमांक (Number Plate) दिला जातो. यामुळे त्या वाहनाचा इंजिन नंबर, चेसीस नंबर आणि त्याच्या मूळ मालकाची संपूर्ण माहिती संगणकीय प्रणालीमध्ये (Vahan System) कायमस्वरूपी सुरक्षित राहते.

अनेकदा काही वाहनचालक नवीन गाडी घेतात, पण काही कारणास्तव तिची पासिंग किंवा नोंदणी वेळेवर करत नाहीत. ही बाब मुख्यत्वे शेतीविषयक कामासाठी खरेदी करण्यात आलेल्या ट्रॅक्टर आणि ट्रेलरच्या बाबतीत जास्त आढळते. अनेकदा असे विना-नोंदणीकृत व रिफ्लेक्टर (Reflector) नसलेले ट्रेलर रात्रीच्या वेळी रस्त्यावरून धावतात, ज्यामुळे मागून येणाऱ्या वाहनांना ते न दिसल्याने मोठे आणि जीवघेणे अपघात होण्याची दाट शक्यता असते. विना-नोंदणी वाहन सार्वजनिक रस्त्यावर चालवणे हा एक अत्यंत गंभीर गुन्हा आहे. शिवाय, नोंदणी नसलेले वाहन जर चोरीला गेले, तर त्याचा शोध घेणे पोलिसांसाठी अत्यंत कठीण होऊन बसते. यासोबतच, दुर्दैवाने अशा वाहनाचा अपघात झाल्यास विमा कंपनीकडून कोणतीही नुकसानभरपाई मिळत नाही, ज्यामुळे वाहनमालकाला मोठा आर्थिक फटका बसू शकतो.

सध्या शासनाने सुरक्षिततेच्या दृष्टिकोनातून सर्व वाहनांवर 'हाय सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट' (HSRP) लावणे अनिवार्य केले आहे. ही आधुनिक प्लेट वाहनाची ओळख अधिक सुरक्षित करते आणि वाहन चोरीच्या घटनांना प्रभावीपणे आळा घालते. तसेच, वाहनावर फॅन्सी किंवा अस्पष्ट नंबर प्लेट लावणे हा देखील कायद्यानुसार दंडनीय अपराध आहे, हे सर्वांनी नेहमी लक्षात ठेवले पाहिजे.

आज नवरात्रीच्या दुसऱ्या माळेला आपण सर्वांनी मिळून हा संकल्प करूया की, आपले वाहन नेहमी अधिकृतपणे नोंदणी असेल आणि त्यावर कायद्याने ठरवून दिलेल्या नियमानुसारच नंबर प्लेट लावलेली असेल. तुमची जागरूकता हीच तुमची आणि इतरांची खरी सुरक्षा आहे.

​ड्रायव्हिंग लायसन्स (Driving Licence): जबाबदार नागरिकत्वाची पहिली पायरी

नवरात्री विशेष लेखमाला – दिवस १

ड्रायव्हिंग लायसन्स (Driving Licence): जबाबदार नागरिकत्वाची पहिली पायरी

​नमस्कार! नवरात्रीच्या या मंगल पर्वावर सर्व नागरिकांना मनःपूर्वक शुभेच्छा. देवीच्या या आराधनेसोबतच आपण सर्वांनी एक सुरक्षित आणि सुसंस्कृत समाज घडवण्याचा संकल्प करणे ही काळाची मोठी गरज आहे. मोटार वाहन निरीक्षक म्हणून काम करताना रस्त्यांवर रोज अनेक अपघात पाहायला मिळतात. हे अपघात रोखण्यासाठी या नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत आपण रस्ते सुरक्षेचच्या नऊ महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा करणार आहोत.

​आज पहिल्या माळेला, आपण सुरुवात करूया रस्ते सुरक्षेच्या पहिल्या आणि सर्वात महत्त्वाच्या टप्प्यापासून - म्हणजेच 'ड्रायव्हिंग लायसन्स'.

​अनेक नागरिकांचा असा गैरसमज असतो की, ड्रायव्हिंग लायसन्स म्हणजे केवळ RTO/ट्राफिक पोलिसांना दाखवण्यासाठी किंवा ओळखपत्र (ID Proof) म्हणून वापरण्यासाठी लागणारे एक कार्ड आहे. पण कायदेशीर आणि व्यावहारिकदृष्ट्या पाहता, लायसन्स म्हणजे शासनाने तुमच्यावर टाकलेला एक मोठा 'विश्वास' आहे. जेव्हा परिवहन विभाग तुम्हाला लायसन्स देतो, तेव्हा शासन हे प्रमाणित करत असते की, "या व्यक्तीला वाहतुकीचे सर्व नियम अवगत आहेत, या व्यक्तीचे वाहनावर पूर्ण नियंत्रण आहे आणि ही व्यक्ती रस्त्यावरील इतर पादचारी व वाहनचालकांसाठी अजिबात धोकादायक नाही."

​शिकाऊ लायसन्स (Learning Licence) ते पक्क लायसन्स (Permanent Licence) मिळवण्याच्या प्रक्रियेत उमेदवाराला दोन महत्त्वाच्या चाचण्या द्याव्या लागतात. पहिली संगणकीय चाचणी, ज्यात वाहतुकीचे नियम, चिन्हे आणि सिग्नल यांची माहिती तपासली जाते. दुसरी प्रत्यक्ष वाहन चाचणी (Track Test), ज्यात उमेदवाराचे वाहनावरील प्रत्यक्ष नियंत्रण पाहिले जाते. जेव्हा परिवहन विभागाचा अधिकारी तुमची चाचणी घेऊन तुम्हाला पास करतो, तेव्हा तो केवळ एका कागदावर सही करत नसून, तुमच्या हाती स्वतःचा आणि इतरांचा जीव सुरक्षित ठेवण्याची मोठी जबाबदारी सोपवत असतो. त्यामुळे या चाचणीकडे एक 'औपचारिकता' म्हणून न बघता, 'सुरक्षेची खात्री' म्हणून बघितले पाहिजे.

​पालकांना माझे विशेष आवाहन आहे की, आजकाल अनेक पालक आपल्या अल्पवयीन (१८ वर्षांखालील) मुलांना मोठ्या कौतुकाने दुचाकी किंवा चारचाकी चालवायला देतात. हा केवळ कायदेशीर गुन्हा नाही, तर आपण आपल्याच मुलांच्या जीवाशी खेळत आहोत, हे पालकांनी समजून घ्यायला हवे. वय आणि परिपक्वता नसताना हातात आलेला वेग अनेकदा जीवघेणा ठरतो. मोटार वाहन कायद्यानुसार १८ वर्ष पूर्ण झाल्याशिवाय वाहन चालवणे हा गंभीर गुन्हा आहे आणि यासाठी २५ हजार दंड, वाहनाची नोंदणी रद्द आणि पालकांवर कठोर कारवाई करण्याची तरतूद कायद्यात आहे.

आजचा संकल्प:

नवरात्रीच्या या पहिल्या दिवशी आपण सर्वजण एक संकल्प करूया - "मी ड्रायव्हिंग लायसन्स असल्याशिवाय वाहन चालवणार नाही. लायसन्स काढताना मी वाहतुकीचे सर्व नियम प्रामाणिकपणे शिकून घेईन आणि रस्त्यावर वाहन चालवताना त्या नियमांचे काटेकोरपणे पालन करून एक 'जबाबदार नागरिक' असल्याची ओळख निर्माण करेन."

​सुरक्षिततेच्या या प्रवासात महाराष्ट्र मोटार वाहन विभाग नेहमीच तुमच्या पाठीशी आहे. सुरक्षित राहा, नियम पाळा!

सुखी होण्याचं गुपित

          "द अल्केमिस्ट" या पुस्तकाबाबत स्पर्धा परीक्षेच्या एका डेमो लेक्चर मध्ये ऐकायला मिळाले. म्हटलं वाचूया हे पुस्तक पण आपल्याला इंग्लिश कुठे एवढं समजतंय म्हणून त्या पुस्तकाचे मराठीत भाषांतर केलेले मिळते का म्हणून शोध घेतला आणि ते मिळाल. 

            हॉस्टेलमधील एका रविवारी टेरेस वरील पाण्याच्या टाकीवर बसून सतत तीन चार तास बसून पुस्तक संपवलं. तसं असतंच ज्याप्रमाणे एखादा Movie खूप आवडतो आणि movie संपेपर्यंत उठू वाटत नाही. तसच एखाद पुस्तक आवडलं तर ते पुस्तक संपेपर्यंत काहीच करू वाटत नाही. पुस्तक खूप छान आहे. सर्वांनी विशेषतः विद्यार्थ्यांनी तर आवर्जून वाचाव अस प्रेरणादायी आहे. या पुस्तकामधील एक किस्सा खूप भावला. आयुष्यात सुखी कसं व्हायचं.हे त्या गोष्टीतून शिकलोय.

ती गोष्ट अशी:- 

           एकदा एका दुकानदाराने आपल्या मुलाला जगातल्या सर्वाधिक ज्ञानी माणसाकडे पाठवलं. सुखी होण्याचं गुपित त्याला जाणून घ्यायचं होतं. पुढचे चाळीस दिवस तो मुलगा वाळवंटात भटकत राहिला. सरतेशेवटी, एका उंच डोंगरमाथ्यावर असलेल्या सुंदर किल्ल्यापाशी पोहोचला. तो ज्ञानी माणूस तिथेच राहत होता.

           आपल्या नजरेला एखादा साधू किंवा तपस्वी पडेल अशा विचारात दुकानदाराचा मुलगा पुढे झाला. किल्ल्याच्या भव्य आणि मुख्य दालनात तो येऊन पोहोचला. तिथे चांगलीच गजबज होती. अनेक व्यापाऱ्यांची ये-जा सुरू होती. घोळक्यात उभं राहून लोक गप्पांत रमले होते. एका बाजूला मंद वाद्यसंगीत वाजवलं जात होतं. त्या भागातील स्वादिष्ट पदार्थांची रेलचेल एका रुंद टेबलवर दिसत होती. तो ज्ञानी माणूस तिथे जमलेल्या प्रत्येकाशी काही ना काही संवाद साधत होता. दोन तास मुलाला तिष्ठत राहावं लागलं. त्यानंतर कुठे त्या ज्ञानी माणसाचं लक्ष मुलाकडे गेलं.

            तो तिथे का आला आहे हे त्या ज्ञानी माणसाने एकाग्र चित्ताने ऐकून घेतलं, सुखाचं गुपित सांगायला त्याला त्या क्षणी मुळीच वेळ नव्हता म्हणून त्याने सुचवलं की, मुलाने दोन तास राजवाड्यात फेरफटका मारून यावा.

            मुलगा तत्परतेने 'हो' म्हणाला. 'एक मात्र कर,' असं म्हणत त्या ज्ञानी माणसाने मुलाच्या हातात एक चमचा ठेवला. त्या चमच्यात तेलाचे दोन थेंब होते. 'तू जेव्हा फेरफटका मारशील तेव्हा या चमच्यामधलं तेल सांडणार नाही याकडे लक्ष दे.'

            हातातील चमच्यामधल्या तेलावर नजर खिळवून तो मुलगा राजवाड्यात फेरफटका मारू लागला. पुढचे दोन तास तो अनेक कक्षांतून फिरला. कित्येक जिने चढला आणि उतरला. वेळ संपताच तो पुन्हा मुख्य दालनाकडे परत आला. 'छान!' ज्ञानी माणसाने त्याचं स्वागत केलं, 'भोजनकक्षात भिंतीवर लटकवलेले पर्शियन पडदे तू पाहिलेस का? जो बगिचा आकाराला आणण्यात मुख्य माळ्याचे दहा वर्षं गेले तो तू पाहिलास का? माझ्या ग्रंथालयात जतन करून ठेवलेले चर्मपत्रांचे जुने दस्तऐवज तुला दिसले का?

            त्या मुलाला संकोच वाटला. यांपैकी काहीच त्याच्या दृष्टीस पडलं नव्हतं, अशी कबुली त्याने दिली. ज्ञानी माणसाने सांभाळायला दिलेल्या तेलाच्या दोन थेंबांवर त्याचं चित्त एकवटलं होतं.

           'काही हरकत नाही! पुन्हा जा आणि माझ्या या विलक्षण जगातील एक एक गोष्टीचं अवलोकन करून ये. एखाद्या व्यक्तीचं घर आपल्याला परिचयाचं झालं नसेल, तर आपल्याला त्याच्यावर विश्वास कसा टाकता येईल?'

             मुलाने सुटकेचा निःश्वास टाकत चमचा हातात धरत पुन्हा फेरफटक्याला सुरुवात केली. या वेळेस कुठलीही गोष्ट त्याच्या नजरेतून सुटली नाही. भिंती, छत, आजूबाजूचा परिसर, बगिचा, सभोवतालच्या पर्वत रांगा, सुंदर, सुगंधी फुलं आणि या साऱ्यामागे असलेली सौंदर्यदृष्टी; सारं काही त्याने निवांत बघितलं. परत आल्यावर त्याने प्रत्येक गोष्टीचा आढावा दिला.

             त्याचं बोलणं ऐकून घेतल्यावर ज्ञानी माणसाने विचारलं, 'ते सगळं ठीक आहे रे; पण चमच्यामधलं तेल कुठे गेलं? मी तुला चमच्याकडे लक्ष द्यायला सांगितलं होतं.'

            हातातल्या चमच्याकडे पाहताच तो रिकामा असल्याचं मुलाच्या लक्षात आलं.

             त्याचा उतरलेला चेहरा पाहून ज्ञानी माणूस म्हणाला, 'मी तुला एकच सल्ला देऊ शकतो. आपल्या आजूबाजूला असलेल्या आश्चर्यकारक गोष्टी पाहणं आणि त्याच वेळेस हातातल्या चमच्यामधलं तेल न सांडू देणं हेच सुखाचं लक्षण आहे."

           हे असंच असतं जीवन जगताना आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर या गोष्टीतून शिकण्यासारखं खूप आहे. शाळेत-कॉलेजमध्ये असताना मज्जा मस्ती करायची कारण ते दिवस कधीच पुन्हा अनुभवायला मिळणार नाहीत पण सोबतच चमच्यामधील तेल म्हणजे अभ्यास, घरच्या परिस्थितीची जाणीव, घरच्यांच्या अपेक्षा याकडे जरूर लक्ष दिले पाहिजे म्हणजे सांगड घालता आली पाहिजे. अजून शिकण्यासारखं खूप आहे जसे की आपल काम आणि आपले छंद, परिवार, हेल्थ यांची सांगड घालायला जमली म्हणजे आपल्याला सुखी कसं व्हायचं हे जमलं.