नवरात्री विशेष लेखमाला – दिवस ५
हेल्मेट आणि सीटबेल्ट (Helmet & Seatbelt): चालकाचे अभेद्य 'सुरक्षा कवच
नवरात्रीच्या पाचव्या माळेच्या निमित्ताने सर्व नागरिकांना मनःपूर्वक शुभेच्छा! नवरात्रीमध्ये देवीच्या मूर्तीचे दर्शन घेताना आपण पाहतो की, देवीने भक्तांच्या रक्षणासाठी विविध शस्त्रे आणि अस्त्रे धारण केलेली असतात. तसेच, प्राचीन काळी युद्धाला जाताना योद्धे स्वतःच्या रक्षणासाठी जसे 'कवच' आणि 'शिरस्त्राण' परिधान करत असत, अगदी तसेच आजच्या गतिमान आणि धोकादायक रस्त्यांवरून प्रवास करताना आपल्यालाही हे 'सुरक्षा कवच' परिधान करणे अत्यावश्यक आहे. आज आपण याच सुरक्षेच्या म्हणजेच 'हेल्मेट आणि सीटबेल्ट' या महत्त्वाच्या विषयावर चर्चा करणार आहोत.
दुचाकी चालवताना 'हेल्मेट' हे केवळ डोक्यावर ठेवायचे ओझे नसून, ते आपल्या शरीरातील सर्वात महत्त्वाच्या अवयवाचे, म्हणजेच 'मेंदूचे' रक्षण करणारे प्रमुख कवच आहे. अनेकदा तरुण मुले, नागरिक हे केवळ पोलिसांचा किंवा RTO चा दंड टाळण्यासाठी अत्यंत कमी दर्जाचे हेल्मेट वापरतात, त्याचा पट्टा न बांधता ते फक्त डोक्यावर ठेवतात, किंवा ते फक्त हातात अडकवून फिरतात. दुर्दैवाने अपघात झाल्यास डोक्याला मार लागून जीव गमावण्याची शक्यता सर्वाधिक असते. म्हणूनच, IS 4151 मार्क असलेले योग्य दर्जाचे हेल्मेट वापरल्यास अपघातातील गंभीर दुखापतीचा आणि मृत्यूचा धोका मोठ्या प्रमाणावर कमी होतो.
चारचाकी वाहनांमधील 'सीटबेल्ट'चेही अगदी असेच आहे. वाहनांमध्ये सीटबेल्ट लावला नाही की वाहन आपल्याला अलर्ट देते, परंतु काही लोक केवळ तो अलर्ट बंद करण्यासाठी सीटबेल्ट आधीच लावून देतात आणि मग त्यावर बसतात. आधुनिक गाड्यांमध्ये सुरक्षेसाठी कितीही 'एअरबॅग्स' (Airbags) दिल्या असल्या, तरी जोपर्यंत तुम्ही सीटबेल्ट लावत नाही, तोपर्यंत त्या एअरबॅग्स वेळेवर उघडत नाहीत. किंवा उघडल्या तरीही त्याच्या वेगाने उघडण्यामुळे अजून जास्त दुखापत होऊ शकते. गाडी वेगात असताना अचानक ब्रेक दाबावा लागल्यास किंवा समोरून धडक बसल्यास, सीटबेल्ट तुम्हाला गाडीच्या बाहेर फेकले जाण्यापासून किंवा डॅशबोर्डवर आदळण्यापासून वाचवतो. त्यामुळे पुढील सीटवर बसणाऱ्यांसोबतच मागच्या सीटवर बसलेल्या प्रवाशांनीही सीटबेल्ट लावणे तितकेच गरजेचे आहे. बऱ्याच लोकांना सीटबेल्ट लावला की स्वतःला बांधून घेतल्यासारखे वाटते; परंतु लक्षात ठेवा, सीटबेल्ट तुम्हाला सुरक्षित ठेवून खऱ्या अर्थाने 'तुम्हाला तुमच्या कुटुंबासोबत बांधून ठेवण्याचे' एक महत्त्वाचे काम करतो.
मोटार वाहन कायद्यानुसार दुचाकीवरून प्रवास करताना ४ वर्षांपेक्षा जास्त वय असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीने हेल्मेट घालणे, तसेच चारचाकीमधून प्रवास करताना १४ वर्षांपेक्षा जास्त वय असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीने सीटबेल्ट लावणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. तसे न केल्यास दंडात्मक कारवाई सोबतच लायसन्स निलंबनाची कारवाई होऊ शकते.
परिवहन विभागातील अधिकारी म्हणून जेव्हा आम्ही प्रत्यक्ष अपघातस्थळी भेट देतो, तेव्हा केवळ हेल्मेट किंवा सीटबेल्ट न वापरल्यामुळे गेलेले निष्पाप जीव पाहणे अत्यंत वेदनादायी असते. तर दुसरीकडे, फक्त हेल्मेट आणि सीटबेल्ट लावलेला असल्यामुळे अनेकांचे जीव वाचल्याचे सुद्धा आम्हाला बघायला मिळते. प्रत्येक अपघात टाळता येईलच असे नाही; मात्र त्याचे गंभीर परिणाम कमी करण्यासाठी आपण नक्कीच खबरदारी घेऊ शकतो.
त्यामुळे आज नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी आपण सर्वांनी मिळून हा खंबीर संकल्प करूया की, दुचाकी चालवताना आपण नेहमी हेल्मेट वापरू आणि चारचाकीत बसल्यावर न विसरता सीटबेल्ट लावू. हेल्मेट किंवा सीटबेल्ट वापरण्यासाठी लागणारी काही सेकंदांची सवय तुमचा आयुष्यभराचा पश्चात्ताप टाळू शकते. स्वतःच्या प्राणांचे रक्षण करणे, हीच कुटुंबाची आणि ईश्वराची खरी सेवा आहे!
